Trong bữa cơm gia đình, ai đó vừa nhắc đến việc bố hoặc mẹ mới đi khám và phát hiện đường huyết cao. Cả nhà lặng đi một chút, rồi câu hỏi len lỏi trong đầu từng người: nếu bố mẹ bị tiểu đường, liệu mình có di truyền không? Nhất là khi trong họ hàng đã có thêm một, hai người mắc bệnh này, nỗi lo càng lớn hơn mỗi lần đi khám sức khỏe định kỳ và chờ kết quả đường huyết. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu đúng tiểu đường có di truyền không, mức độ ảnh hưởng thực sự của yếu tố gia đình, và những việc có thể chủ động làm ngay để giảm nguy cơ.
Tiểu đường có di truyền không?
Câu trả lời ngắn gọn là: có, nhưng không tuyệt đối. Gen di truyền đóng vai trò khác nhau tùy loại tiểu đường:
- ●Tiểu đường type 1: liên quan đến yếu tố tự miễn, gen chỉ làm tăng nguy cơ chứ không quyết định hoàn toàn. Phần lớn người mắc type 1 không có người thân trực hệ bị bệnh.
- ●Tiểu đường type 2: yếu tố di truyền rõ rệt hơn nhiều, kết hợp cùng lối sống, cân nặng, chế độ ăn. Đây cũng là loại tiểu đường phổ biến nhất, chiếm phần lớn số ca mắc.
Nói cách khác, gen là "nền" nhưng lối sống mới là yếu tố quyết định gen đó có "kích hoạt" thành bệnh hay không. Đây là điều bạn hoàn toàn có thể chủ động thay đổi được.
Mức độ nguy cơ theo quan hệ huyết thống
Các nghiên cứu dịch tễ cho thấy mức độ nguy cơ mắc tiểu đường type 2 tăng dần theo mức độ quan hệ huyết thống với người đã mắc bệnh:
- ●Bố hoặc mẹ mắc tiểu đường type 2: nguy cơ con mắc bệnh cao hơn đáng kể so với người không có tiền sử gia đình
- ●Cả bố và mẹ đều mắc: nguy cơ của con tăng cao hơn nữa, thường được xem là nhóm nguy cơ cao cần tầm soát sớm
- ●Anh chị em ruột mắc bệnh: nguy cơ cũng tăng rõ rệt, đặc biệt nếu người đó mắc bệnh từ khi còn trẻ
- ●Sinh đôi cùng trứng: nếu một người mắc type 2, người còn lại có tỷ lệ cùng mắc rất cao về sau
Nếu bạn thuộc một trong các nhóm trên, đó là lúc nên chủ động tầm soát thay vì chờ đến khi có triệu chứng rõ ràng mới đi khám.
Có gen di truyền không có nghĩa là chắc chắn sẽ mắc bệnh
Đây là điều LAGIA muốn nói thật với bạn: gen chỉ là yếu tố nguy cơ, không phải bản án. Rất nhiều người có bố mẹ bị tiểu đường nhưng nhờ duy trì cân nặng hợp lý, ăn uống kiểm soát và vận động đều đặn mà vẫn giữ được đường huyết ổn định suốt nhiều năm. Ngược lại, cũng có người không có tiền sử gia đình nhưng vì lối sống ít vận động, ăn nhiều đường - tinh bột tinh chế, thừa cân kéo dài mà vẫn mắc bệnh sớm.
Vì vậy, thay vì lo lắng một chiều về gen, điều thiết thực hơn là tập trung vào những gì bản thân có thể kiểm soát được.
Dấu hiệu cảnh báo không nên chủ quan bỏ qua
Nếu gia đình có tiền sử tiểu đường, bạn nên đặc biệt lưu ý các dấu hiệu sau:
- ●Khát nước nhiều hơn bình thường, uống nước liên tục vẫn thấy khô miệng
- ●Tiểu đêm nhiều lần, ảnh hưởng đến giấc ngủ
- ●Sụt cân không rõ lý do dù ăn uống bình thường
- ●Cơ thể mệt mỏi kéo dài, dù đã nghỉ ngơi đủ
- ●Vết thương, vết trầy xước lâu lành hơn trước
- ●Nhìn mờ thoáng qua, đặc biệt sau bữa ăn nhiều tinh bột
Các dấu hiệu này có thể mơ hồ ở giai đoạn đầu, vì vậy nếu nghi ngờ, cách chính xác nhất vẫn là đi khám và làm xét nghiệm đường huyết, không nên tự phán đoán tại nhà. Nếu đã được chẩn đoán, bạn có thể tìm hiểu thêm về các dấu hiệu cảnh báo biến chứng cần theo dõi trong bài Biến Chứng Tiểu Đường: 7 Dấu Hiệu Cảnh Báo Và Cách Phòng Ngừa.
Nên làm gì nếu gia đình có người mắc tiểu đường
Dưới đây là những việc thiết thực bạn có thể bắt đầu ngay, kể cả khi hiện tại đường huyết vẫn đang bình thường:
- ●Khám sức khỏe định kỳ, xét nghiệm đường huyết và chỉ số HbA1c mỗi 6-12 tháng, đặc biệt sau tuổi 35-40
- ●Duy trì cân nặng hợp lý, hạn chế mỡ nội tạng vùng bụng
- ●Ưu tiên thực phẩm có chỉ số đường huyết (GI) thấp, giảm đường và tinh bột tinh chế
- ●Vận động đều đặn ít nhất 30 phút mỗi ngày, 5 ngày mỗi tuần
- ●Ngủ đủ giấc và tìm cách giảm căng thẳng, vì stress kéo dài cũng ảnh hưởng đến đường huyết
- ●Không hút thuốc, hạn chế rượu bia
Bồi bổ cơ thể đúng cách trong giai đoạn chủ động phòng ngừa
Với người đang trong nhóm nguy cơ cao do có tiền sử gia đình, việc bồi bổ cơ thể nên chọn thực phẩm lành mạnh, ít đường, dễ kiểm soát khẩu phần. Yến sào là một lựa chọn được nhiều gia đình tin dùng nhờ giàu đạm và axit amin dễ hấp thu, trong khi bản thân tổ yến nguyên chất không chứa đường. Nếu bạn quan tâm kỹ hơn đến việc dùng yến sào cho người đã mắc hoặc có nguy cơ tiểu đường, có thể tham khảo thêm bài Người Tiểu Đường Ăn Yến Sào Được Không? để hiểu cách dùng sao cho phù hợp.
Bạn có thể tìm hiểu thêm Yến Sào LAGIA Nest - tổ yến nguyên chất, sơ chế kỹ, có loại chưng sẵn không đường tinh luyện, phù hợp cho cả gia đình dùng bồi bổ đều đặn mà vẫn yên tâm về lượng đường nạp vào mỗi ngày.
Lưu ý, yến sào chỉ đóng vai trò hỗ trợ bồi bổ thể trạng, không thay thế thuốc điều trị hay phác đồ của bác sĩ đối với người đã được chẩn đoán tiểu đường.
Nếu gia đình bạn đang cần tư vấn chọn loại yến phù hợp cho người lớn tuổi hoặc người có nguy cơ tiểu đường, đừng ngần ngại nhắn Zalo hoặc gọi Hotline 0868 869 948 để được LAGIA hỗ trợ tư vấn miễn phí, giao hàng toàn quốc và có thể kiểm tra hàng trước khi thanh toán.
Có tiền sử gia đình bị tiểu đường không có nghĩa là bạn không thể làm gì, và cũng không đáng để lo lắng quá mức đến mức ảnh hưởng cuộc sống hàng ngày. Điều quan trọng là hiểu đúng mức độ nguy cơ, tầm soát định kỳ và chủ động điều chỉnh lối sống ngay từ hôm nay - đó mới là cách phòng ngừa hiệu quả nhất mà bạn hoàn toàn kiểm soát được.
Thông tin trong bài mang tính tham khảo. Yến sào là thực phẩm bồi bổ, không phải thuốc chữa bệnh. Nếu nghi ngờ có dấu hiệu tiểu đường hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, bạn nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và tư vấn cụ thể.
